Der Elefantenkaefig Carlswerk Keulen, april 2012

In april 2012 organiseerde het Consulaat-Generaal der Nederlanden te Düsseldorf meerdere bijeenkomsten, de zogenaamde 'Maand van de Nederlandse Architectuur'. Doel van de bijeenkomsten was het promoten van de Nederlandse kennis en conceptuele denkkracht in Duitsland. Zowel in Duitsland als in Nederland is herbestemming en leegstand een belangrijke opgave voor de toekomst. Daarom is Architectuur Lokaal gevraagd om volgens De Olifantenkooimethode jonge ontwerpers en ontwikkelaars uit beide landen met elkaar in gesprek te brengen rond het thema: hergebruik van bestaande gebouwen. Tijdens deze Elefantenkäfig zijn vier stellingen geformuleerd die op de conferentie 'Bauen im Bestand' op 24 april door een afgezant van de Olifantenkooi mee werden genomen in de paneldiscussie.

Observaties van de deelnemers
•    Leegstand in Duitsland lijkt geen stedenbouwkundig of sociaal probleem, maar vooral economisch georiënteerd.
•    Keulen is een arme stad. Weinig grond in overheidsbezit, weinig uitbreidingsmogelijkheden.
•    In Nederland lijkt het vanzelfsprekender om de omliggende stad te betrekken bij leegstaande gebouwen.
•    In Duitsland bestaat een voorkeur voor grote verhuurbare units en is weinig ervaring met vele, kleine huurders.
•    Functiemenging is in Nederland gebruikelijker dan in Duitsland, niet alleen met betrekking tot voorzieningen, maar ook met betrekking tot woningen.
•    Monumentenzorg is in Duitsland nationaal geregeld, gemeentelijke Monumentenzorg bestaat niet. Dat betekent dat onderhandelingen met Monumentenzorg langdurig en ingewikkeld kunnen zijn, en niet altijd in het belang van de gemeente waarin het monument staat.
•    Ervaringen met betrekking tot tijdelijk gebruik zijn in beide landen beperkt.

Deelnemers en statements
BONUS/MALUS - Thomas Kazmierczak, Xander van Beers, Ralf Pasel, Marco Broekman
Leegstand moet worden aangewend om optimale aansluiting met omliggend gebied te bewerkstelligen en kleine bedrijven een kans te geven.

FREEZONE/economic Christiania/users paradise - Philip Nordsieck, Pascal Wauben, Matthias Rottman, Maarten van Tuijl
Laat ontwikkelaars en gebruikers binnen de gebiedsgrenzen hun eigen regels maken, dan rendeert het gebied het snelst. Daarna kan worden nagedacht over aansluiting met de omgeving.

ZUSAMMEN AM TISCH/leads to Utopia - Björn van Rheenen, Leon Erkelens, Wolfgang Honecker
Een optimale combinatie van concept en proces (NL) en een heldere pve en uitwerking van ontwerp (DE) leidt tot de beste kansen voor leegstand.

MEDIATOR - Rita Strasser, Ralph Kley, Taco Meerpoel, Eric Frijters
Het leegstandsprobleem is geen probleem op het gebied van ontwerp of ontwikkelaars. Het is een procedureel probleem veroorzaakt door het onvermogen van de verschillende partijen om het collectieve belang te vinden.

De Olifantenkooi
De Olifantenkooi, het debatplatform van Architectuur Lokaal, is bedoeld om jonge ontwikkelaars, opdrachtgevers en ontwerpers met elkaar in contact te brengen. Het is een open platform waar iedereen aan deel kan nemen om te discussiëren en te debatteren. Dat gesprek vindt op verschillende manieren en op onregelmatige momenten plaats. De Olifantenkooi is ook een pamflet met korte, tot nadenken stemmende teksten die in een bijzondere vormgeving worden samengebracht. De Olifantenkooi/YD2M is tot slot een groep ontwikkelaars en architecten die in een heel vroeg stadium bij elkaar komt en hun expertise deelt. Dat leidt tot verfrissende ontwerpideeën waarbij haalbaarheid al is meegenomen in het conceptplan.

The Dutch Consulate (Generalkonsulat des Königreichs der Niederlande) and NRW.International, in cooperation with Architectuur Lokaal, are organising a two-day excursion for attendees. These are young developers and designers. The tour, with the theme ‘Empty Buildings and Re-Use’, will include some special projects in Amsterdam, The Hague and Rotterdam. The excursion will take place on 30 November and 1 December.

Background
In April 2012 the Dutch Consulate in Dusseldorf organised a number of meetings, the so-called 'Month of Dutch Architecture'. The meetings were aimed at promoting Dutch knowledge and conceptual intelligence in Germany. Vacant buildings and redevelopment are important future tasks in both Germany and the Netherlands. That is why Architectuur Lokaal was asked to organise a discussion between young designers and developers from both countries according to the De Olifantenkooi method. During this so-called Elefantenkäfig, propositions were formulated. They were then presented at the 'Bauen im Bestand' conference on 24 April. To make the presentation, Dutch and German professionals found out more about the differences in practice regarding empty buildings and re-use. There was enough material for discussion to arrange a return visit. The focus is on small-scale rental units in buildings earmarked for re-use. During the two-day programme, made possible by funding from Dutch DFA, participants in the Elefantenkäfig can share their knowledge and experience.

Participation
To participate, please sign up before 15 October by filling in the form under the button ‘aanmelden’. You can complete your registration by clicking on 'verstuur'. This two-day excursion (drinks, lunch and hotel included) costs just 100 euro, excluding VAT, thanks to funding from DutchDFA. Admission is free for members of De Olifantenkooi (The Elephant Cage).

Click here for the programme

About De Olifantenkooi
De Olifantenkooi, the debate platform organised by Architectuur Lokaal, brings young developers, building clients and designers into contact with one another. It is an open platform in which everybody can take part in discussion and debate. This event takes place in different ways on an irregular basis. De Olifantenkooi is also the name of a strikingly designed pamphlet containing short texts that invite reflection. De Olifantenkooi/YD2M (Young Developers and Designers Meet), finally, is a group of developers and architects who come together at a very early stage to share their expertise. That results in refreshing design ideas in which feasibility is taken into consideration even in the concept plan.

This project was made possible thanks to funding from the DutchDFA programme. The Dutch Design Fashion Architecture (DutchDFA) programme aims to strengthen the international position of the Dutch creative industry in four focus countries, by building long-lasting international partnerships and focussing on topical issues and local demands.

Leegstand, sloop of herbestemming kunnen van grote invloed zijn op de gevangeniscomplexen in Nederland. Met name ook op de directe omgeving, zowel in fysiek, emotioneel als sociaal-economisch opzicht. Een vergelijking kan worden gemaakt met leegstaande grote kerken en kloosters, maar ook bijvoorbeeld met kazernes. Dit zijn verborgen werelden, die door herontwikkeling publiek toegankelijk kunnen worden. In Leeuwarden (Blokhuispoort) en Den Bosch (Spinhuiswal) zoeken overheden, particuliere belangstellenden en marktpartijen naar oplossingen voor herontwikkeling. Hierbij komen uiteenlopende belangen en opvattingen naar voren, tussen de verschillende partijen, maar ook binnen de Rijksoverheid. Deze ontwikkelingen waren aanleiding om met de betrokken rijksdiensten een tweedaagse excursie te organiseren. In samenwerking met Architectuur Lokaal is hiervoor een excursie- en discussieprogramma opgesteld dat langs zes (voormalige) gevangeniscomplexen leidde.

Deelnemende partijen waren de Rijksgebouwendienst (RGD), de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), het Rijksvastgoed- en Ontwikkelingsbedrijf (RVOB) en het Atelier Rijksbouwmeester (ARBM).

De Amsterdamse binnenstad is een voorbeeld van duurzame stedenbouw. Grachtenpanden worden al eeuwenlang hergebruikt, maar ook buiten het centrum worden veel panden herbestemd. Uiteenlopende voorbeelden kwamen aan de orde tijdens de excursie die Architectuur Lokaal organiseerde op 27 juni 2012. Het ging om de volgende projecten.

REM eiland
Het REM eiland oogt als een boorplatform. Het is in de jaren zestig gebouwd voor een piratenzender op de Noordzee. Later maakte de Nederlandse overheid er een meetpost van voor Rijkswaterstaat. Nu ligt het eiland in de Amsterdamse Houthaven, op initiatief van horecaondernemers Nick van Loon en Hilly Engels die hier een toplocatie in zagen voor een restaurant. Met behulp Woonstichting De Key werd het plan gerealiseerd. De Key beschouwde het REM eiland als een katalysator voor nieuwe ontwikkelingen bij de Houthaven. De herbestemming van het platform werd financieel haalbaar door een deel als kantoor te verhuren en door een verdieping voor het restaurant toe te voegen. Het ontwerp van Concrete Architects sluit dicht aan bij de oorspronkelijke constructie en sfeer. Omdat de locatie net buiten het bestemmingplan voor de nieuwe woonwijk valt en nog industriegebied is, verliepen de procedures voor vergunningen soepel. Het helikopterplatform biedt nu een voor iedereen toegankelijk uitzicht over het Amsterdamse IJ.
Opdrachtgever: Woonstichting De Key; Architect: Concrete ; Gebruiker: REM eiland restaurant

De Nieuwe Liefde
Het oorspronkelijke wijnpakhuis kende diverse bestemmingen (parochiehuis, bioscoop, opleidingsinstituut), waarbij de katholieke kerk vaak betrokken was. Een periode als kraakpand liet weinig over van originele details, al bleven de karakteristieke glas-in-loodramen en het trappenhuis behouden. Toen de veelzijdige priester Huub Oosterhuis het plan opvatte hier een cultureel centrum te vestigen, heerste binnen vooral duisternis. Samen met investeerder Alex Mulder en architect Wiel Artes lukte het om de Nieuwe Liefde tot een oase van licht te maken. Zoals de opdrachtgever het uitdrukt: het nieuwe ontwerp biedt het gebouw als een wit canvas aan de gebruikers aan. Omdat het gebruik niet vanaf het begin bekend was, moesten bij de planvorming zo veel mogelijk opties open blijven. In de programmering is de financiële exploitatie van het gebouw niet het belangrijkst. De levensbeschouwing van de initiatiefnemer moet herkenbaar blijven.
Opdrachtgever: Alex Mulder (Amerborgh Nederland); Architect: Wiel Arets Architects

Het Conservatorium Hotel
De door Rijksbouwmeester Knuttel ontworpen Rijkspostspaarbank is later bekend geworden als conservatorium. Het pand ligt op een toplocatie bij het Stedelijk Museum en het Concertgebouw. Wanneer de muziekopleiding naar het Oosterdokseiland verhuist en de gemeente op deze plek een hotel toestaat, is herbestemming geen probleem. De Alrov groep, een internationale ontwikkelaar van luxe hotels, verwerft het pand en vraagt de Milanese ontwerper Piero Lissoni om het interieur van het hotel vorm te geven. Voor de vertaling van zijn ideeën naar de Nederlandse bouwpraktijk wordt O-III Architecten ingeschakeld (daarnaast zijn Meyer en Van Schooten Architecten en Architectenbureau J. van Stigt betrokken). De opdrachtgever had ervoor gekozen om de opgave in deelprojecten te splitsen. Dit leidde tot praktische problemen in de coördinatie en een volgende keer zou hier dus niet voor gekozen worden. De Israëlische ontwikkelaar en de Italiaanse ontwerper zijn wel vaak naar Amsterdam gekomen om het proces in goede banen te leiden. Aan de hoge bezettingsgraad van het hotel is af te lezen dat het resultaat aansluit bij de wensen van het internationale publiek. Spectaculair is de lobby op de plek van de voormalige binnenhof.
Opdrachtgever: Alrov Group; Architect: Lissoni Associati; Meyer en Van Schooten BV, Architectenbureau J. van Stigt BV en O-III Architecten

Kohnstamm ensemble
Aan twee kanten van de drukke Wibautstraat werkt de Hogeschool van Amsterdam aan een nieuwe campus voor 30.000 studenten, docenten en medewerkers. Een van de bouwstenen voor die campus is het Kohnstammhuis dat werd gevestigd in het monumentale belastinggebouw uit 1958 van Rijksbouwmeester Friedhoff en zijn assistent Bolten (die ook de basis legde voor het aangrenzende Theo Thijssenhuis). Het nieuwe ontwerp is het resultaat van een samenwerking tussen Ibelings van Tilburg architecten (gebouw) en O-III architecten (interieur). Ze werden geïnspireerd door de architectuur van Friedhoff, maar brachten veel meer openheid en licht in het pand. Dat paste bij de visie van de opdrachtgever op de campus, die uiteenlopende mensen moet aantrekken en veel vormen van gebruik mogelijk moet maken. Uiteraard is het Kohnstammhuis ingericht op studeren en doceren, maar de flexibele hal biedt ook ruimte voor bijvoorbeeld debatten en productpresentaties.
Opdrachtgever: Hogeschool van Amsterdam; Architect: Ibelings van Tilburg architecten en O-III architecten

CREA
De diamantslijperij aan de Nieuwe Achtergracht bestaat uit verschillende panden uit de periode tussen 1845 en 1925. Ze verkeerden in slechte staat toen de Universiteit van Amsterdam plannen ontwikkelde voor een nieuwe campus in dit gebied. Sloop was niet aan de orde, omdat het complex één van de weinige tastbare herinneringen is aan het Joodse Amsterdam. De panden werden het nieuwe thuis van CREA, het cultureel studentencentrum van de Universiteit en Hogeschool van Amsterdam. Bij de herbestemming was naast de opdrachtgever Davy Demmers van de UvA ook de gebruiker nauw betrokken in de persoon van Sjoerd Jansen, directeur van CREA. Zij noemen het een klein wonder dat het gelukt is om CREA hier onder te brengen, vanwege het feit dat het programma te groot was en het gebouw een krot. Veel van de credits leggen ze bij Joost Glissenaar (architecten van Mourik). Tijdens de architectenselectie ontstond het vertrouwen dat hij met mooie en haalbare oplossingen zou komen. Dat vertrouwen is niet beschaamd. De plek was tot dusver weinig bekend en is nog steeds niet optimaal bereikbaar. Toch is het druk in het CREA café en ook de cursisten weten CREA weer te vinden.
Opdrachtgever: Universiteit van Amsterdam; Architect: Joost Glissenaar / architecten van Mourik

Veel Utrechtse panden kregen de afgelopen jaren een nieuwe bestemming. Niet alleen monumenten, maar ook bedrijfspanden uit het eind van de twintigste eeuw. Dit brede scala kwam aan bod tijdens de excursie die Architectuur Lokaal op 23 mei 2012 organiseerde. Ook de nieuwe gebruikers zijn van diverse pluimage: woningzoekenden en startende ondernemers naast maatschappelijke functies als zorg, onderwijs en welzijn. Gebrek aan geld maakt fantasie des te belangrijker: ‘het is tijd om te dromen’.

Bartholomeus Gasthuis
Al zes eeuwen lang is dit een huis waar ouderen wonen, leven en zorg ontvangen. Het complex met zijn Middeleeuwse kern is grondig aangepast aan de verschuiving naar kleinschalige zorg en wijkgerichte dienstverlening. Plannen voor een gesloten zorginstelling gingen van tafel, er kwam contact met de buurt. De opdrachtgever: ‘We hebben de bijzondere kwaliteiten van het monument gebruikt. De architect vond ruimte voor nieuwe functies. Dat maakte nieuwe geldstromen mogelijk naast het AWBZ budget.’ Een gast van het zorghotel: ‘De dienstverlening is helemaal top. En de plek is uniek’
Opdrachtgever: Bartholomeus Gasthuis;  Architect: op ten noort blijdenstein (ONB)

Vorstelijk Complex
Twee schoolgebouwen uit de jaren 20 en 30 met daartussen een modern theater. Het begon als een puinhoop (‘Ik vond hier het paleis van Doornroosje, met struiken die naar binnen groeiden’). Nu is The Colour Kitchen een succes voor de klanten en voor de jongeren die hier een bijzondere praktijkleerschool hebben. Het theater (‘een betere zaal is er niet in Utrecht’) wordt gebruikt door zowel professionals als buurtbewoners. De architect koos voor pragmatische oplossingen bij problemen die hij tegenkwam in de oudbouw (‘laat het maar zien’). Aan eisen van de brandweer moest wel onherroepelijk worden voldaan. Opdrachtgever: Stadsontwikkeling Gemeente Utrecht; architect: op ten noort blijdenstein (ONB)

NUtrecht
Deze door Sybold van Ravesteyn ontworpen autoherstelbedrijf ontpopt zich als leer en werkplek voor de NU generatie die zich niet thuis voelt in de oude instituten. Ook gevestigde ontwikkelaars proberen in de buurt bedrijfslocaties te revitaliseren, maar contact leidt tot een cultuurschok ('wat zij low-budget noemen, is hier misschien over tien jaar het huurniveau'). Zonder geld, maar met een 24/7 inzet wordt in de oude hallen nieuwe bedrijfsruimte gemaakt. Bedrijven met oog voor de toekomst steunen het experiment.
Opdrachtgever: Ad de Jong, Nutrecht; visieontwikkeling: Felipe van Laar, + bindfabriek

Dutch Health Tec Academy
Op bedrijventerrein Overvecht staat een fors pand van twee verdiepingen te verloederen zoals veel vergelijkbare panden in de omgeving. Schoolbestuurders zijn op zoek naar een locatie om vakopleidingen in gezondheidstechniek te bundelen. Er is verbeeldingskracht nodig om te zien dat hier een succesvolle combinatie mogelijk is. Volgens de architect is dit een onderschat gebouwtype waar voor weinig geld veel kwaliteit kan worden gerealiseerd: 'maar je moet wel mensen hebben die bereid zijn om ervoor te gaan. Dit vraagt nogal wat van de eigenaar en de huurders'. Binnen het complex ontstaat een inspirerende leer- en werkomgeving. De ondernemersvereniging is blij met deze impuls. Het zou helemaal mooi zijn als ook buiten in de omringende openbare ruimte werd geïnvesteerd. Dat ligt moeilijk. 'Het verdienmodel van de gemeente is gebaseerd op verkoop van grond. Ze hebben weinig mogelijkheden om aan te sluiten op een initiatief als dit, terwijl hier wel de toekomst ligt'.
Opdrachtgever: Dutch Health Tec Academy, het SVGB Kennis- en opleidingencentrum en de Kroongroup; architect: JHK Architecten

Gymzaalwoning
Een projectontwikkelaar bouwt appartementen in een dependance van het Christelijk Gymnasium (1916) aan de Oudegracht. De zijvleugel met gymzaal, kleedruimte en lerarenkamer blijft over. Dit lastig te verkavelen deel van het complex wordt als bedrijfsruimte verkocht aan een reclamebureau. Zecc architecten maakt een ontwerp voor de nieuwe functie. Dat gaat niet door, maar nieuwe kopers vragen aan Zecc een woning te ontwerpen in deze zijvleugel. 'Wij houden altijd de waarde van het bestaande gebouw voor ogen. Wij voegen wel nieuwe elementen toe maar integreren deze in het bestaande gebouw. Zo kan je een tijdslijn zien in de woning', aldus Steven Nobel van Zecc Architecten. Zo werd het karakteristieke ronde raam hergebruikt in de patio, die is toegevoegd aan de woning om meer daglicht te krijgen. De oude kleine ronde ramen zijn hergebruikt tussen de gang en de kinderkamers. Aan de voormalige functie van gymzaal herinnert nog het wandrek. De keuken en het woongedeelte zijn geplaatst in wat vroeger de gymzaal was. Aan de voormalige lerarenkamer hoefde weinig te gebeuren. Met eenvoudige middelen hebben opdrachtgever en architect een spannend resultaat bereikt. Opdrachtgever: particulier; architect: Zecc Architecten

Herbestemming: een goede optie bij vergrijzing en kleinschaligheid
De vergrijzing en de behoefte aan herkenbaarheid en kleinschaligheid versterken de vraag naar geschikt zorgvastgoed. Dit kan lang niet altijd via nieuwbouw; herbestemming is soms gepaster en levert vaak onverwachte kwaliteiten op. Herbestemming is bovendien goed voor de economie, het milieu en onze cultuurhistorie. Daarom organiseerde het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg in samenwerking met Architectuur Lokaal sinds 2009 al drie onderzoeken, twee kenniscafés en een congres over dit onderwerp. Dirk Bergvelt van Architectuur Lokaal en Hans van Rossum van RIGO Research en Advies schreven met ‘Een tweede leven’ het boek dat deze inzet completeert en de belangrijkste inzichten over het voetlicht brengt. Zodat succesvolle herbestemming van vastgoed in de zorg steeds beter mogelijk wordt.

Kennismiddag op locatie
De presentatie van het boek Een tweede leven; de bijzondere praktijk van zorg en herbestemmen vond plaats op 10 mei 2012 in Schefferstaete, een monumentale locatie in het centrum van Dordrecht die nieuw leven kreeg sinds cliënten van zorgaanbieder Philadelphia er wonen en werken. Onder leiding van Daniëlle Harkes, manager van het Kenniscentrum, werd onder meer gesproken over

• Het koppelen van vraag en aanbod: er is nog een wereld te winnen door bij herbestemming beter na te gaan wat de beste doelgroep voor het beschikbare pand is. Tot dusver blijkt herbestemming vaak afhankelijk van een samenloop van omstandigheden en toevallige ontmoetingen tussen sleutelfiguren. Als meer tijd beschikbaar is voor onderzoek naar mogelijke doelgroepen kunnen nog betere resultaten ontstaan.
• De kosten: over de hele linie is het anno 2012 moeilijk om investeringen in vastgoed rond te krijgen. Daar is herbestemming niet anders in. Wel laten initiatieven voor herbestemming vaak creativiteit zien bij het combineren van functies en financieringsbronnen (inclusief de particuliere sector). Bovendien: wie iets bijzonders realiseert heeft meer kans op respons uit de samenleving en sponsoring van burgers en bedrijven.
• Het proces: herbestemming verloopt beter als opdrachtgevers en architecten al in een vroeg stadium samenwerken bij het verkennen van mogelijkheden. Ook de aannemer wordt soms eerder betrokken dan bij nieuwbouw. Kennis van de doelgroep is belangrijk; evenzo is flexibiliteit van bouw en ontwerp essentieel. Immers: "mensen zijn dynamisch, vastgoed is dat niet", zo verwoordde één van de gasten. Het resultaat van herbestemming zou niet alleen kort na oplevering, maar ook na bijvoorbeeld tien jaar bekeken moeten worden.

Meer informatie
Het boek gaat uitgebreid in op de relevante thema’s en voorbeeldprojecten. Meer informatie is te vinden op: www.kcwz.nl

Excursie herbestemming #5 Utrecht, 23 mei 2012
start: 12.00 uur
einde: 17.30 uur

Te bezoeken projecten:

Bartholomeus Gasthuis
Al zes eeuwen lang is dit een huis waar ouderen wonen, leven en zorg ontvangen. Het complex met zijn Middeleeuwse kern hield een zorgfunctie, maar is grondig aangepast aan de verschuiving naar kleinschalige zorg en wijkgerichte dienstverlening. Opdrachtgever: Bartholomeus Gasthuis;  Architect: op ten noort blijdenstein (ONB)

Vorstelijk Complex
In twee schoolgebouwen uit de jaren 20 en 30 werd plek gemaakt voor een theater, een welzijnscentrum en een horecavoorziening. Met deze combinatie geeft de gemeente Utrecht de wijk een nieuwe impuls. Achter de schermen blijft een onderwijsfunctie bestaan: elk van de drie organisaties in het Vorstelijk Complex heeft leerplekken voor mensen uit de buurt. Opdrachtgever: Stadsontwikkeling Gemeente Utrecht; architect: op ten noort blijdenstein (ONB)

NUtrecht
Deze door Sybold van Ravesteyn ontworpen busremise moet een plek van ontmoeting worden tussen startende zzp-ers en multinationals. Op een laagdrempelig manier kunnen jongeren een bedrijfsruimte huren en hun creatieve of kunstzinnige diensten in de praktijk brengen onder het motto van leren door proberen. Opdrachtgever: Nutrecht; visieontwikkeling: Felipe van Laar, Ontwerpbureau +bindfabriek

Dutch Health Tec Academy
Een leegstaand complex uit 1969 op bedrijventerrein Overvecht is getransformeerd tot onderwijslocatie voor vakopleidingen in gezondheidstechniek. De locatie biedt opleidingen op mbo-niveau, aansluiting naar hbo-opleidingen en na- en bijscholing voor vakmensen die ontwerpen, vervaardigen en verkopen. Dat vraagt ook om een inspirerende omgeving. Opdrachtgever: Dutch Health Tec Academy, het SVGB Kennis- en opleidingencentrum en de Kroongroup; architect: JHK Architecten

Gymzaalwoning
In de gymzaal, de kleedkamers en de lerarenkamer van een voormalig schoolgebouw aan de Oudegracht is nu een woning gerealiseerd naar ontwerp van Zecc architecten. De overige ruimten van het schoolgebouw zijn door een ontwikkelaar gebouwd. Opdrachtgever: particulier; architect: Zecc architecten

U kunt zich aanmelden voor deelname via het aanmeldformulier. De kosten voor de excursie bedragen € 130,00 excl. btw. Heeft u vragen? Mail naar margot.dejager@arch-lokaal.nl

Achtergrondinformatie
Herbestemming van stedelijke gebieden wordt de komende jaren alleen maar belangrijker. Het is een goed middel voor het versterken van bestaande kwaliteiten en kan een belangrijke impuls vormen voor gebiedsontwikkeling. Daarbij kan ook ruimte worden geboden aan initiatieven van onderop. Dat werkt het best als er ook sprake is van een bredere stedenbouwkundige visie op de omgeving als geheel. Er is geen standaard aanpak, maar op tal van plaatsen zijn leerzame ervaringen opgedaan.

Bij de excursies van Architectuur Lokaal staan praktijkervaringen centraal. Deelnemers maken kennis met inspirerende voorbeelden en komen in contact met de opdrachtgevers, ontwerpers en gebruikers. Deze geven ter plekke een toelichting op succes- en faalfactoren.

De excursies herbestemming vinden telkens plaats op een middag en starten met een lunch. De kosten per excursie bedragen € 130,00 excl. btw.

De Wethoudersapp Herbestemming bundelt de ervaringen van vier wethouders, die deelnamen aan de Opdrachtgeversschool over herbestemming. In de Wethoudersapp zijn bovendien adviezen van diverse deskundigen opgenomen: 'Hoe voorkom je overheidsverslaving?' Geïllustreerde praktijkvoorbeelden uit de verzamelingen van Architectuur Lokaal en het Nationaal Programma Herbestemming laten zien dat herbestemmen in het hele land praktijk is.

Download app voor Iphone (binnenkort verkrijgbaar)
Download app voor Android
Download app voor Blackberry
Download app voor Windows Phone
Download app voor Symbian

Wie de app binnenstebuiten keert, komt tal van wetenswaardigheden tegen onder het motto ‘wist u dat…..?’ Wist u dat kantoren meer potentie hebben dan te dienen als tijdelijke huisvesting voor de kraakwacht? Als de locatie goed is, zijn er appartementen in de duurdere prijsklasse van te maken, zoals de Churchilltorens in Rijswijk. Wist u dat herbestemming tot multifunctioneel gebouw vaak gebaat is bij het opnemen van een café en restaurant? En dat die horeca ook kan worden opgezet als leerbedrijf, waar jongeren onder supervisie de kneepjes van het vak leren? Neem de proef op de som bij de Nieuwe Energie in Leiden.

Om herbestemming voor elkaar te krijgen moeten bestuurders een duidelijke positie kiezen. Ze moeten zich verdiepen in het DNA van het gebied, eindgebruikers in beeld brengen en op zoek gaan naar een coalitie van verantwoordelijken. Het is belangrijk snel een cash flow op gang te brengen en de vaart erin te houden. Hoe paradoxaal het ook klinkt: zelfs de grootste voorstander van herbestemmen, zal soms sloop toch niet kunnen vermijden. Wilt u nog meer tips lezen? Kijk onder Wetten en Lessen in de Wethoudersapp.

De vier wethouders hebben hun belangrijkste inzichten geformuleerd. Voor Andy Dritty (Landgraaf) is economische dynamiek de grondslag voor alle plannen, maar zijn geschiedenis en beleving net zo van goed belang bij herbestemming. Dennis Straat (Zaanstad) ziet frictie tussen bestaand en nieuw beleid. Hij constateert verder dat tegenstrijdigheden ontstaan bij teveel beleid. Ewout Cassée (Haarlem) wijst op het belang van inspiratie als motor en op de noodzaak om de openbare ruimte in de omgeving aan te pakken, zodat mensen zich daar prettig bij voelen. Wouter Ruifrok (Noordoostpolder) pleit voor flexibele herbestemmingsplannen om geen mogelijkheden af te snijden.

Heeft u vragen over uw eigen herbestemmingskwesties? Neem dan rechtstreeks contact op met een van de vier wethouders - via de Wethoudersapp. Wilt u deelnemen aan een Opdrachtgeversschool? Neem dan contact op met Indira van ’t Klooster, indira.vantklooster@arch-lokaal.nl

Achtergrondinformatie
In 2011 kwamen de wethouders Ewout Cassee (Haarlem), Andy Dritty (Landgraaf), Wouter Ruifrok (Noordoostpolder) en Dennis Straat (Zaanstad) periodiek bij elkaar om te zoeken naar nieuwe scenario’s voor herbestemmen. Architectuur Lokaal organiseerde de sessies in nauwe samenwerking met het Nationaal Programma Herbestemming. Op verzoek van de wethouders worden de bevindingen in de vorm van een app ter beschikking gesteld. De vier wethouders zijn beschikbaar om van gedachten te wisselen over dergelijke thema’s.

Herbestemming en leegstand zijn in beide landen belangrijke thema’s voor de toekomst. Gisteren wisselden de jonge professionals Nederlandse kennis en conceptuele denkkracht en Duitse deskundigheid in het bouwen uit op het Carlswerk-Gelände in Keulen dat wordt herontwikkeld door BEOS AG. Naast ontwerpers en ontwikkelaars waren ook jonge investeerders en vertegenwoordigers van de gemeentelijke afdelingen ruimtelijke ordening aanwezig.
“Verschillen in cultuur, wetgeving en bouwpraktijk weerhouden veel architecten ervan om hun expertise in andere landen te brengen,” gaf Henk Voskamp, Nederlandse Consul-generaal in Düsseldorf in zijn openingstoespraak aan. Hij pleitte ervoor om de grens niet langer als een knelpunt te zien, maar juist als een troefkaart. Het betrekken van alle partners in de bouw bij deze bijeenkomsten vergroot de synergie, aldus Voskamp. Hij benadrukte dat Der Elefantenkäfig een bijzondere gelegenheid voor jongeren biedt om de toekomstige rol van hun vakgebieden te verkennen.

24 april 2012: seminar Bauen im Bestand, Keulen
De resultaten van Der Elefantenkäfig worden betrokken bij het economisch seminar Bauen im Bestand dat op 24 april 2012 plaatsvindt in het  Museum für Angewandte Kunst in Keulen. Dit seminar markeert de afsluiting van de Maand van de Nederlandse Architectuur en wordt georganiseerd door het Nederlandse Consulaat-Generaal Düsseldorf  i.s.m. NRW.International en NLIngenieurs, BNA, European Federation for Living (EFL) en de Ingenieurkammer Bau.

Achtergrondinformatie
Onder de naam De Olifantenkooi, organiseert Architectuur Lokaal sinds 2009 intensieve ontmoetingen tussen jonge opdrachtgevers en jonge ontwerpers met het doel hen met elkaar in gesprek te brengen over actuele opgaven. Sinds september 2011 werkt Architectuur Lokaal nauw samen met twee ontwikkelaars, Karel Sant (Ka-Sa BV) en Lars Mosman. Onder de noemer De Olifantenkooi/YD2M komen jonge ontwikkelaars en jonge ontwerpers bij elkaar, buiten een concrete opdrachtsituatie om, om nieuwe scenario’s te ontwikkelen over concrete vraagstukken.

Pamflet
De titel van het pamflet De Olifantenkooi is ontleend aan een, nog altijd actuele, architectuurkritiek van Geert Bekaert uit 1965. Als eerbetoon aan de nestor van de moderne architectuurkritiek, maar ook als metafoor voor schaal en maat, kracht en gekooide energie. Kijk hier voor de complete recensie en voor de meest recente uitgave.

Met vijf intelligente presentaties is De Olifantenkooi over leegstand afgerond. In aanwezigheid van diverse deskundigen en experts en pandeigenaren presenteerden de teams financiële, ruimtelijke en pop-up scenario's voor de kortere en de langere termijn.

Wethouder Freek Ossel zei onder de indruk te zijn van de creativiteit van de teams en zag mogelijkheden voor diverse geschetste scenario's. Bret Corp Inc. en Who's afraid of the Yellow Cross benoemde hij als inspirerende ideeën voor de openbare ruimte. Hub+ biedt interessante aanknopingspunten voor parkeren. Time's Up biedt concrete aanknopingspunten voor herbestemming en De Verkavelingsspecialist is een scenario dat nauwkeurige nadere bestudering rechtvaardigt. 'De gemeente wil graag anders gaan faciliteren en ontwikkelen, maar wat de beste manier is, weet op dit moment nog niemand. Iedereen zoekt naar de juiste oplossing. Zeker is dat we die oplossingen alleen gaan vinden als alle partijen samenwerken.'

Alle scenario's zijn hiernaast te downloaden. De Verkavelingsspecialist is opgenomen in de Toolbox Innovatieve Financieringsconstructies van Agentschap NL. Zie TFC-constructie Verkavelingsspecialist.

Voor scenario's over zorgwoningen zie De Olifantenkooi/YD2M3 over zorgwoningen 

Achtergrondinformatie
Onder de naam De Olifantenkooi, organiseert Architectuur Lokaal sinds 2009 intensieve ontmoetingen tussen jonge opdrachtgevers en jonge ontwerpers met het doel hen met elkaar in gesprek te brengen over actuele opgaven. Sinds september 2011 werkt Architectuur Lokaal nauw samen met twee ontwikkelaars, Karel Sant (Ka-Sa BV) en Lars Mosman. Onder de noemer De Olifantenkooi/YD2M komen jonge ontwikkelaars en jonge ontwerpers bij elkaar, buiten een concrete opdrachtsituatie om, om nieuwe scenario’s te ontwikkelen over concrete vraagstukken.

Pamflet
De titel van het pamflet De Olifantenkooi is ontleend aan een, nog altijd actuele, architectuurkritiek van Geert Bekaert uit 1965. Als eerbetoon aan de nestor van de moderne architectuurkritiek, maar ook als metafoor voor schaal en maat, kracht en gekooide energie. Kijk hier voor de complete recensie en voor de meest recente uitgave.